Hava kirliliği ufuk çizgisini kaplıyor. (Adobe Hazır Fotoğraf)
02 Aralık 2025 11:19 GMT+03:00
DAvrupa Birliği (AB) genelinde son yirmi yılda hava kalitesinde yaşanan önemli iyileşmelere rağmen, hava kirliliği her yıl binlerce kişinin hayatına mal olan büyük bir sağlık riski oluşturmaya devam ediyor. Avrupa Çevre Ajansı’nın (AÇA) yeni bir raporuna göre.
Rapor, 2023 yılında Avrupa’da 182.000 erken ölümün, başta ince partikül madde (PM2,5) olmak üzere güvenli sınırları aşan hava kirliliği seviyelerine atfedilebileceğini gösteriyor. PM2.5 ile bağlantılı erken ölümlerin sayısı 2005 ile 2023 arasında %57 oranında azalırken, güvensiz hava kirliliği seviyelerinin devam etmesi, devam eden halk sağlığı endişelerinin altını çiziyor.
AÇA, kentlerde yaşayan Avrupalıların yaklaşık %95’inin, Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) tavsiye ettiği eşik değerlerin çok üzerinde hava kirliliği konsantrasyonlarına maruz kaldığını vurguladı. Hava kirliliği, gürültü, kimyasal maddelere maruz kalma ve iklim değişikliğiyle bağlantılı sıcak hava dalgaları gibi diğer faktörlerin önünde, Avrupa’da önde gelen çevre sağlığı riski olmaya devam ediyor.
En büyük kaybı İtalya yaşıyor
İtalya, PM2.5 maruziyetine bağlı 43.083 ölümle, 100.000 kişi başına 100.6 ölüme ve toplam 407.949 yaşam yılı kaybına (YLL) eşdeğer olan 43.083 ölümle en yüksek ölüm oranını yaşadı. Polonya ve Almanya’yı 25.268 ölüm ve 21.640 ölümle takip etti.
Ancak, 30 yaş ve üzeri 100.000 nüfus başına YLL ile ölçülen en yüksek göreceli etkiler, Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek ve Arnavutluk dahil olmak üzere Güneydoğu Avrupa ülkelerinde gözlemlendi.
Buna karşılık, İzlanda hava kirliliğine atfedilebilecek herhangi bir ölüm bildirmezken, Finlandiya yalnızca 34 ölüm kaydetti. İsveç, Estonya ve Norveç gibi Kuzey ve Kuzeybatı Avrupa ülkeleri göreceli en düşük etkileri sergiledi.
Dumanla kaplı bir şehirde yüz maskesi tutan bir kişi. Havadaki PM2.5 adı verilen ince parçacıklar 2,5 mikrometreden küçüktür ve solunduğunda zararlı olabilir. (Adobe Stock Photo)
Sağlık riskleri ve PM2.5 kaynakları
PM2.5, akciğerlerin ve kan dolaşımının derinliklerine nüfuz edebilen, çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan ince parçacıkları ifade eder. Maruziyet astım, iskemik kalp hastalığı ve akciğer kanseri ile bağlantılıdır ve ortaya çıkan araştırmalar bunun aynı zamanda demans riskini de artırabileceğini öne sürmektedir.
Başlıca kaynaklar arasında araç emisyonları, endüstriyel süreçler, katı yakıtların yanması ve hava spreyleri ile iklim değişikliği nedeniyle yoğunlaşan orman yangınları gibi doğal olaylar yer alıyor.
AB hava kalitesi kurallarını güçlendiriyor
AÇA raporu, AB’nin güncellenmiş hava kalitesi standartlarını uygulamaya koymasıyla birlikte geldi. 10 Aralık 2024’te yürürlüğe giren revize edilmiş Ortam Hava Kalitesi Direktifi, PM2.5 için yıllık limiti yarıya indirerek AB standartlarını 2030 için DSÖ tavsiyeleriyle daha uyumlu hale getiriyor.
Direktif aynı zamanda yerel yönetimlerin hava kalitesini izleme, modelleme ve planlama konusundaki yeteneklerini de güçlendiriyor.
AB’nin Çevre, Suya Dayanıklılık ve Döngüsel Ekonomiden Sorumlu Komisyon Üyesi Jessika Roswall, yeni kuralların önemine vurgu yaparak şunları söyledi: “Kirli hava her yıl yaklaşık 250.000 erken ölüme neden oluyor ve AB ekonomisine 850 milyar Euro’ya kadar mal oluyor. Bu yeni hava kalitesi standartları milyonlarca Avrupalının yaşam kalitesini iyileştirecek, biyolojik çeşitliliği ve ekosistemleri koruyacak ve ekonomimizi güçlendirecek.”
02 Aralık 2025 11:19 GMT+03:00
